Развој вештина и способности критичког мишљења у настави енглеског језика на универзитетском нивоу Развитие навыков и способностей критического мышления в процессе преподавания английского языка на университетском уровне Development of critical thinking skills and abilities in English language teaching at the university level

[A. Aničić]

142 str.

Nauka o jeziku - Kritičko mišljenje u nastavi engleskog jezika / Linguistics - Critical Thinking in English Language Teaching

Istaknuto mesto kritičkog mišljenja u savremenom obrazovanju nije teško razumeti; ono je ključni činilac intelektualnih veština neophodnih za pragmatički duh vremena koji zahteva samostalnost u razmišljanju, kontinuirano učenje i rešavanje kompleksnih problema. Smatra se obrazovnim imperativom današnjice jer je održanje istinski demokratskog poretka nezamislivo bez svesnih pojedinaca koji samostalno razmišljanju i u stanju su da prepoznaju verodostojne izvore informacija od lažnih. Takođe, kritičko mišljenje je postalo jedna od najvrednijih veština na tržištu rada, pa je iz svih ovih razloga široko prihvaćen stav teoretičara i stručnjaka za kritičko mišljenje da ono predstavlja najvažniji cilj savremenog obrazovanja (McPeck 1981; Paul 1987; Brookfield 1987; Siegel 1988; Facione 1990; Ennis 1996; Barnett1997; Davies 2015; Freire 2000/1970; Lipman 2003; Hamby 2015). Kritičko mišljenje sa složenim kognitivnim operacijama, dispozicijama i motivacionim strukturama se najuspešnije razvija i primenjuje na univerzitetskom nivou. Učenici i studenti u kasnoj adolescenciji sa zrelijim intelektualnim sposobnostima, posebno su otvoreni za usvajanje i primenu kritičkog mišljenja u procesu učenja (King & Kitchener 1981). Istraživačko polje kritičkog mišljenja karakteriše izrazita brojnost i heterogenost teorijskih koncepcija kojima je zajednička težnja da kritičko mišljenje postave u središte obrazovnih ciljeva, naročito na univerzitetskom nivou (Davies 2015). Međutim, izrazita heterogenost ovog naučnog polja i zasićenost koncepcijama i definicijama kritičkog mišljenja često otežavaju razvoj odgovarajućih pedagoških praksi usmerenih ka uključenju kritičkog mišljenja u obrazovni proces. Cilj ove teze je dvostruk: prvi cilj je analiza različitih koncepcija kritičkog mišljenja i kritičko promišljanje njihovih realizacija u savremenom obrazovanju, koje se u ovom radu posmatraju kao dve različite koncepcije razvoja kritičkih kapaciteta studenata. Jedna je fokusirana na logičko-psihološke karakteristike procesa kritičkog mišljenja, a druga na njegov vrednosni i emancipatorni potencijal. Drugi cilj ove teze teži da ponudi model razvoja kritičkog mišljenja u nastavi engleskog jezika na Katedri za anglistiku Filološkog fakulteta u Beogradu, koji teži da premosti razlike u dvema ključnim koncepcijama kritičkog mišljenja koje se ogledaju u nasleđu Pokreta za kritičko mišljenje, sa jedne strane, i kritičke pedagogije, sa druge. U tezi će biti prikazan model razvoja kritičkog mišljenja integrisan u nastavu predmeta Savremeni engleski jezik G3 i G4 na drugoj godini Anglistike, Filološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Model je nazvan „kritička perspektivizacija“ jer podrazumeva da je za razvoj kritičkog mišljenja od najvećeg značaja sagledavanje problema iz različitih perspektiva. Ovaj model zasnovan je na teorijskoj koncepciji kritičkog mišljenja kao refleksivnog mišljenja koje se odvija u dijaloško-dijalektičkom kontekstu i koje teži razvoju kritičke refleksije sa transformativnim i emancipatornim ciljevima. Teorijska osnova modela kritičke perspektivizacije zasniva se na stanovištima filozofa obrazovanja Ričarda Pola (Paul 1982), jednom od ključnih teoretičara Pokreta za kritičko mišljenje, kao i teorijskim koncepcijama Paula Freirea (Freire 2000/1970), Mišela Fukoa (Foucault 2007) i Džeka Mezirova (Mezirow 1991). U radu će biti prikazana metodologija implementacije modela kritičke perspektivizacije u nastavi izvođenoj na kursu Pismene i usmene vežbe u toku akademske 2022/23. godine sa studentima druge godine na Katedri za anglistiku. Model kritičke perspektivizacije obuhvata sistem tema i zadataka koji na kursu Pismene i usmene vežbe teže razvoju jezičkih kapaciteta studenata uporedo sa razvojem veština i dispozicija za kritičko mišljenje. Time drugi cilj ove teze predstavlja prikaz i ispitivanje uspešnosti modela koji obuhvata implementaciju u nastavi i metode evaluacije kritičkih kapaciteta studenata razvijenih u okviru ovog modela.

The prominent place of critical thinking in contemporary education is easy to understand; it is a key component of the intellectual skills necessary for the pragmatic spirit of the age, demanding independent thought, continuous learning, and complex problem-solving. It is considered an educational imperative today because the maintenance of a truly democratic order is unthinkable without conscious individuals who think independently and are able to distinguish true information from false. Furthermore, critical thinking has become one of the most valuable skills in the labor market. For all these reasons, it is a widely accepted view among theorists and experts that critical thinking represents the paramount goal of contemporary education (McPeck 1981; Paul 1987; Brookfield 1987; Siegel 1988; Facione 1990; Ennis 1996; Barnett1997; Davies 2015; Freire 2000/1970; Lipman 2003; Hamby 2015). Critical thinking, with its complex cognitive aspects, dispositions, and motivational structures, is most successfully developed and applied at the university level. Students in late adolescence possessing more mature intellectual capabilities, are particularly receptive to adopting and applying critical thinking in the learning process (King & Kitchener 1981). The research field of critical thinking is characterized by a remarkable number of diverse theoretical conceptions, sharing the common aspiration to position critical thinking at the core of educational objectives, particularly at the university level (Davies 2015). However, the marked heterogeneity of this academic field and the saturation of concepts and definitions often impede the development of suitable pedagogical practices for integrating critical thinking into the educational process. This thesis has a twofold aim: the first is to analyze different conceptions of critical thinking and critically reflect on their implementation in contemporary education, viewed herein as two distinct approaches to developing students' critical capacities. One approach focuses on the logical and psychological characteristics of the critical thinking process, while the other emphasizes its value-based and emancipatory potential. The second aim is to propose a model for developing critical thinking in English Language Teaching at the Department of English Studies, at the Faculty of Philology, University of Belgrade. This model seeks to bridge the gap between two key conceptions of critical thinking, reflected in the legacies of the Critical Thinking Movement, on one hand, and critical pedagogy, on the other. The thesis presents a model for developing critical thinking, integrated into the curriculum of the Contemporary English Language G3 and G4 courses for second-year students of English Studies. The model, termed “critical perspectivization,” posits that examining issues from multiple perspectives is paramount for fostering critical thinking. It is grounded in the theoretical conception of critical thinking as reflective thought occurring within a dialogic-dialectical context, striving for the development of critical reflection with transformative and emancipatory objectives. The theoretical foundation of the critical perspectivization model draws upon the views of the philosopher of education Richard Paul, a key theorist of the Critical Thinking Movement, as well as the theoretical concepts of Paulo Freire (Freire 2000/1970), Michel Foucault (Foucault 2007), and Jack Mezirow (Mezirow 1991). The thesis details the methodology for implementing the model within the Speaking and Writing course during the 2022/23 academic year, involving second-year students at the Department of English Studies. The critical perspectivization model comprises a system of topics and tasks designed to foster students’ language proficiency, simultaneously developing their critical thinking skills and dispositions. The thesis details the model’s development, its classroom implementation, and the methods used to assess students’ critical capacities. Finally, this research assesses the success of the proposed methodology in achieving its aims.

kritičko mišljenje, kritička pedagogija, nastava engleskog jezika, Anglistika

critical thinking, critical pedagogy, English language teaching, English Studies

811.111:378.01]:159.955.5(043.3)

Tekst