Kulturna antropologija i jezik simbola umetnosti iranskog i srpskog ćilima Культурная антропология и язык символов иранского и сербского искусства килима

[S. A. Taghdimi]

124 str.

Cultural Studies - Cultural Studies, Semiotic Anthroplogy / Studije kulture - Studije kulture, Semiotička antropologija

The research topic of this dissertation is the analysis of kilim motifs in Iran and Serbia, with the primary objective of identifying, categorising, and conducting a comprehensive comparative analysis of kilim motifs in these two regions. The thesis is divided into five chapters; each chapter describes the objective of the research in detail. By employing the theoretical framework of semiotics and semiotic anthropology, it examines and interprets the denotative, connotative, and socio-cultural meanings of kilim motifs. The research methodology involves the collection and analysis of 200 kilims, 100 from five kilim-weaving tribes and regions in Iran, namely Qashqai, Bakhtiari, Khorasan, Azerbaijan, and Kurdistan, and 100 from Pirot in Serbia. Following the construction of the research corpus (kilim motif database), a three-layered classification system was developed to identify motifs based on their forms, types, and connotative meanings, which led to the design of the Kilim Motif Tagset (KMT). This resulted in identifying the 80 most common motifs, with 828 applied tags to the kilim samples to find the frequency, variants, and meanings of motifs. Based on the corpus reports and conducting quantitative, qualitative, and comparative analyses, the research reveals the deeper meanings embedded in kilim motifs and highlights their role in cultural transmission. In terms of thematic domains, the findings indicate that Iranian kilim motifs primarily represent themes related to spirituality and divine, life and nature, reflecting a strong cultural and historical emphasis on mythical and religious concepts, as well as the significance of natural resources such as water and fertile land, which are highly valued in Iran’s arid regions. In contrast, Serbian kilim motifs mainly reflect symbols related to social value concepts, protection, and power. Using such motifs reflect shared values and collective heritage of Serbian community. These findings, which examine the connotative and symbolic meanings of the motifs based on underlying mythological, historical, cultural, and social layers, identify the connections between the motifs and the cultures they represent, later 8 sample kilims of Iranian and Serbian are analysed as a case study, and the motifs are described. In the final chapter, a model for identifying and classifying kilim motifs based on the theoretical framework of semiotics and semiotic anthropology is proposed. In conclusion, this research contributes to cultural and intercultural studies by exploring and analysing the motifs of Iranian and Serbian kilims. The findings highlight the motifs significance as representative symbols of community identity and heritage, which are deeply embedded in the rich traditions of both cultures.

Ovo istraživanje kao cilj ima analizu motiva koji se javljaju na ćilimima u Iranu i Srbiji, sa primarnim ciljem identifikacije, kategorizacije i sprovođenja sveobuhvatne komparativne analize motiva ćilima u ovim dvema kulturama. Disertacija je podeljena u pet poglavlja, pri čemu su u svakom poglavlju detaljno izloženi ciljevi istraživanja. Koristeći teorijski okvir semiotike i semiotičke antropologije, istraživanje ispituje i tumači denotativna, konotativna i sociokulturna značenja motiva na ćilimima. Metodološki okvir istraživanja podrazumeva prikupljanje i analizu 200 ćilima, od kojih 100 potiče iz pet regija u Iranu, čuvenih po tkanju: Kaškaj, Bahtiari, Horsan, Azerbejdžan i Kurdistan, dok preostalih 100 dolazi iz Pirota, u Srbiji. Nakon formiranja istraživačkog korpusa (baze podataka motiva ćilima), razvijen je trostepeni klasifikacioni sistem, kako bi se identifikovali motivi na osnovu njihovih oblika, tipova i konotativnih značenja, što je dovelo do svaranja „Tag-seta motiva” (Kilim Motif Tagset - KMT). Na ovaj način je identifikovano 80 motiva, pri čemu je na analizirane uzorke ćilima primenjeno ukupno 828 oznaka, kako bi se utvrdila učestalost, varijante i značenja motiva. Na osnovu izveštaja korpusa motiva i sprovedenih kvantitativnih, kvalitativnih i komparativnih analiza, istraživanje pokazuje dublja značenja ugrađena u motive i ističe njihovu ulogu u kulturnoj transmisiji. U tematskom smislu, rezultati pokazuju da motivi iranskih ćilima u najvećoj meri izražavaju teme povezane sa duhovnošću, božanskim životom i prirodom, stavljajući snažan kulturno-istorijski akcenat na mistične i religijske koncepte, kao i značaj prirodnih dobara, poput vode i plodnog zemljišta, koji su od neprocenjivog značaja u sušnim predelima Irana. S druge strane, motivi srpskih ćilima najčešće simbolizuju društvene vrednosti, zaštitu i moć, čime se izražavaju zajedničke vrednosti i kolektivno nasleđe srpske zajednice. Ovi rezultati, koji su odraz ispitivanja konotativnih i simboličkih značenja motiva kroz prizmu mitoloških, istorijskih, kulturnih i društvenih slojeva, otkrivaju veze između motiva, ali i kultura koje oni predstavljaju. Kasnije je analizirano osam uzoraka iranskih i srpskih ćilima kao studija slučaja, pri čemu su motivi detaljno opisani. U završnom poglavlju predložen je model za identifikaciju i klasifikaciju motiva na ćilimima, zasnovan na teorijskom okviru semiotike i semiotičke antropologije. Zaključak ove studije doprinosi istraživanjima u oblasti kulture i interkulturnih studija kroz analizu motiva iranskih i srpskih ćilima. Rezultati ističu značaj motiva kao reprezentativnih simbola identiteta i kulturnog nasleđa zajednica, duboko ukorenjenih u bogatim tradicijama oba naroda.

kilim motifs, semiotic anthropology, cultural studies, Iranian and Serbain kilims, motif classificaion

motivi na ćilimima, semiotička antropologija, studije kulture, iranski i srpski ćilimi, klasifikacija motiva

316.722:81'22:[7.048:684.773(55)(043.3) 316.722:81'22:[7.048:684.773(497.11)(043.3)

Tekst