Sud pravde Evropske unije i zajednička spoljna i bezbednosna politika

[J. Tošić]

Društvene nauke / Međunarodno javno pravo

Social sciences / international public law

This doctoral dissertation examines the interaction between the Court of Justice of the European Union (hereinafter: CJEU) and the Common Foreign and Security Policy (hereinafter: CFSP), an area traditionally characterized by limited judicial oversight. Despite these formal limitations, the CJEU has, through its case law, expanded its influence over the CFSP, particularly in cases involving restrictive measures, the assessment of international agreements, and determining jurisdiction between the former pillars of the EU. The dissertation sheds light on how the Court, through a broader interpretation of its powers, rooted in fundamental values such as the principles of equality and the rule of law, tests the boundaries established by the founding Treaties and solidifies its role within the CFSP. Although initially conceived as a sphere of intergovernmental cooperation, the CFSP has evolved largely due to the activism of the Court, which has set new rules and principles for its functioning. The Lisbon Treaty further expanded the Court's powers and integrated the CFSP into the broader framework of the EU legal system. This dissertation analyzes how these changes enabled the CJEU to play a key role in the expansion and institutionalization of the CFSP, while balancing judicial protection of human rights with political objectives. One of the key aspects of the research is the evolution of restrictive measures within the CFSP, which have transitioned from economic sanctions against states to targeted sanctions against individuals and entities. The dissertation examines how these measures, initially designed to be preventive, have increasingly become punitive, and how the CJEU has focused more on protecting human rights through the proportionality of these sanctions. Special attention is given to the Court’s negative stance towards the EU's accession to the European Convention on Human Rights (hereinafter: ECHR), which further illustrates the complexity of the relationship between the EU legal system and international bodies. The dissertation also analyzes the relationship between the CJEU and national and international courts, emphasizing the Court's fight for the autonomy of EU law. Although the CJEU formally lacks the authority to assess the legality of Member States' actions within the CFSP, in practice it often assumes this role through a broad interpretation of its jurisdiction. The Court adopts a monistic approach toward national courts, while taking a dualistic stance in relation to international actors, thus ensuring the coherence and unity of the EU legal order.

Ova doktorska disertacija istražuje interakciju između Suda pravde Evropske unije (u daljem tekstu: SPEU) i Zajedničke spoljne i bezbednosne politike (u daljem tekstu: ZSBP), oblasti koja je tradicionalno bila karakterisana ograničenim sudskim nadzorom. Iako formalno ograničen, SPEU je kroz sudsku praksu proširio svoj uticaj na ZSBP, naročito u slučajevima restriktivnih mera, ocene međunarodnih ugovora i određivanja nadležnosti između nekadašnjih stubova EU. Disertacija osvetljava kako Sud uspeva da kroz širu interpretaciju svojih ovlašćenja, zasnovanu na osnovnim vrednostima poput principa jednakosti i vladavine prava, testira granice postavljene osnivačkim ugovorima i učvrsti svoju ulogu unutar ZSBP. ZSBP je, iako prvobitno zamišljena kao sfera međudržavne saradnje, evoluirala zahvaljujući aktivizmu Suda, koji je postavio nova pravila i principe za njeno funkcionisanje. Lisabonski ugovor je dodatno proširio sudska ovlašćenja i integrisao ZSBP u širi okvir pravnog sistema EU. Disertacija analizira kako su ove promene omogućile SPEU da igra ključnu ulogu u proširenju i institucionalizaciji ZSBP, istovremeno balansirajući između sudske zaštite ljudskih prava i političkih ciljeva. Jedan od ključnih aspekata istraživanja je evolucija restriktivnih mera unutar ZSBP, koje su prešle od ekonomskih sankcija protiv država do ciljano usmerenih sankcija protiv pojedinaca i entiteta. U radu se analizira kako su ove mere, iako prvobitno preventivne, postale kaznene, a SPEU je sve više usmeren na zaštitu ljudskih prava kroz proporcionalnost ovih sankcija. Posebna pažnja posvećena je negativnom stavu Suda prema pristupanju EU Evropskoj konvenciji za ljudska prava, što dodatno ilustruje kompleksnost odnosa između pravnog sistema EU i međunarodnih tela. Disertacija dalje analizira odnos SPEU prema nacionalnim i međunarodnim sudovima, naglašavajući sudsku borbu za autonomiju prava EU. Iako SPEU formalno nema ovlašćenja da ocenjuje zakonitost postupaka država članica u okviru ZSBP, u praksi često preuzima ovu ulogu kroz široku interpretaciju svojih nadležnosti. Sud primenjuje monistički pristup prema nacionalnim sudovima, dok u odnosu na međunarodne aktere zauzima dualistički stav, čime se osigurava jedinstvenost pravnog poretka EU. Zaključno, disertacija ukazuje na potrebu za doslednijim metodološkim pristupom Suda u ZSBP kako bi se obezbedila pravna sigurnost i usklađena sudska praksa.

European Union, Court of Justice of the European Union, Common Foreign and Security Policy, EU autonomy, restrictive measures, Treaty of Lisbon.

Evropska unija, Sud pravde Evropske unije, Zajednička spoljna i bezbednosna politika, autonomija EU, restriktivne mere, Lisabonski ugovor.

UDK=341(043.3)

303 str.

Tekst