ǂThe ǂfamily in the Roman provine of Upper Moesia - iconography, epigraphic and material evidence

[M. Marjanović]

287 str., [XX] str. s tablama

Arheologija - Arheologija rimskog perioda / Archaeology - Roman archaeology

Rimsko društvo je u svojoj osnovi bilo patrijarhalno i tradicionalno, pa je porodica kroz sve periode rimske istorije bila značajan element socijalne organizacije. U većini provincija su zabeleženi mnogi elementi porodice karakteristični za Rim, ali je velika heterogenost stanovništva i društvenih praksi rezultirala očuvanjem mnogih autohtonih tradicija. Ova disertacija je bila usmerena na razumevanje porodice u rimskoj provinciji Gornjoj Meziji. Analizirane su tri grupe podataka: ikonografska, epigrafska i arheološka svedočantva. Istraživanje je obuhvatilo 79 ikonografskih predstava, 440 epitafa, 4 vojničke dipome i 129 grupnih grobnica sa teritorije Gornje Mezije, to jest kasnoantičkih provincija koje su nastale na njenoj teritoriji. Materijal se datuje između I i IV veka, uz nekoliko izuzetaka koji se protežu u period IV– VI veka. Cilj ove teze je bio da na osnovu dostupnog materijala utvrdi koji je bio najčešći oblik porodice, koje su njene osnovne karakteristike, način na koji su percipirani i vrednovani porodični odnosi, i najzad kako su se ovi elementi odražavali u materijalnoj kulturi. Sveobuhvatna analiza različitih vrsta podataka omogućila je celovitije sagledavanje porodice u Gornjoj Meziji i delimično prevazilaženje metodoloških ograničenja unutar različitih disciplina. Rezultati analize sve tri grupe podataka nedvosmisleno ukazuju na značaj najužih porodičnih grupa, koje su ostavile najviše traga u materijalnoj kulturi. U svim regionima provincije i u svim periodima, nuklearna porodica se pokazala kao dominantan oblik socijalne organizacije. Primat su imale veze između supružnika, kao i veze roditelja i dece, dok su veze između braće i sestara verovatno slabile nakon odrastanja i osnivanja sekundarnih porodica. Stanovnici Gornje Mezije su koristili porodični motiv u ikonografiji i epigrafici, kako bi ostali zapamćeni kao tradicionalni porodični ljudi, rimski građani koji poseduju conubium i time imaju pravo na matrimonium iustum i legitimno potomstvo. Iako su članovi proširene porodice i osobe van kruga srodnika znatno slabije zastupljeni, ne treba zanemariti značaj koji su imali među gornjomezijskim stanovništvom. Širok spektar zabeleženih aktera i veza iz ove dve kategorije ilustruje složenu mrežu rodbinskih i društvenih odnosa. Rezultati analize ukazuju na prisustvo mnogih tipično rimskih tradicija u ovoj provinciji, ujedno otkrivajući i pojedine lokalne specifičnosti.

Roman society was fundamentally patriarchal and traditional and family played a significant role in social organization throughout all periods of Roman history. Many characteristic Roman traits of family life were recorded in most provinces, but the great heterogeneity of the population and social practices led to the preservation of numerous indigenous traditions. This dissertation was focused on understanding the family in the Roman province of Upper Moesia. Three groups of data were analyzed: iconographic, epigraphic, and archaeological evidence. The research covered 79 iconographic representations, 440 epitaphs, 4 military diplomas, and 129 group graves from the territory of Upper Moesia, as well as the late antique provinces that emerged in its territory. The material is dated between the 1st and 4th centuries, with a few exceptions extending into the 4th–6th centuries. The goal of this dissertation was to determine the most common family structure, its key characteristics, the way that family relations were perceived and valued, and how these elements were reflected in material culture, based on the available material. A comprehensive analysis of different types of data allowed for a more holistic understanding of the family in Upper Moesia, partially overcoming methodological limitations within various disciplines. All three groups of data analyzed in this dissertation unambiguously point to the importance of the nuclear family, which left the most significant traces in material culture. In all regions of the province and in all periods, the nuclear family emerged as the dominant form of social organization. The primary relationships were those between spouses and between parents and children, while sibling relationships likely weakened after adulthood and the establishment of secondary families. The inhabitants of Upper Moesia used family motifs in iconography and epigraphy to be remembered as traditional family people, Roman citizens who possessed conubium, and thus had the right to matrimonium iustum and legitimate offspring. Although members of the extended family and people outside the kinship circle were much less represented, their importance within the population of Upper Moesia should not be overlooked. The wide range of recorded individuals and relationships in these two categories illustrates the complex network of kinship and social ties. The results of the analysis indicate the presence of many typically Roman traditions in this province, while also revealing some local specificities.

rimski period, provincijalna arheologija, Gornja Mezija, porodica, funerarna ikonografija, epigrafika, sahranjivanje i komemoracija, porodične grobnice

Roman period, provincial archaeology, Upper Moesia, family, funerary iconography, epigraphy, burial and commemoration, family tombs

904(37):73.04(497.11)(043.3) 930.2:003.071+904(497.11)(043.3)

Tekst